Tijdens het proces

Waar staan we in het proces?

Mensen voelen zich zekerder en beter begeleid als ze kunnen zien waar ze zich op een tijdlijn of agenda bevinden. Ze willen weten wat ze nu doen, wat er nog komt en wat ze al hebben gedaan. Als mensen het verloop van het proces begrijpen, weten ze beter hoe ze kunnen bijdragen.

Als mensen bijvoorbeeld weten dat er later tijd is voor vragen en antwoorden, bewaren ze hun vragen eerder tot na een presentatie. Als duidelijk is dat er eerst een fase is om ideeën te verkennen en daarna een fase om tot een besluit te komen, zullen ze minder snel met oplossingen komen. Mensen moeten weten welke bijdrage van hen wordt gevraagd en wanneer.

Een proces zo duidelijk in kaart brengen dat je het kunt uitleggen, helpt begeleiders om het hele verloop te doordenken. Zo kunnen ze nagaan of elk onderdeel een doel heeft en de onderdelen samen een geheel vormen. Een goed begeleid proces verloopt in een logische volgorde.

Op Loomio

Een beslissing op Loomio volgt al een logische volgorde (en daarom werkt het): verzamelen (openen en uitnodigen), bespreken (ideeën verkennen), voorstellen (opties samenbrengen), beslissen en handelen (afronden).
Veel mensen gebruiken Loomio binnen een proces waarvan de stappen vooraf in kaart zijn gebracht, zoals een raadpleging in meerdere fasen.
We bieden begeleiders hulpmiddelen om het verloop zichtbaar te maken voor deelnemers, zoals de groepsbeschrijving en deadlines voor voorstellen. Door die te gebruiken, geef je deelnemers meer context.

De kunst van het opmerken

Opmerken is misschien wel de belangrijkste vaardigheid van een begeleider. Door goed op te letten, kan de begeleider bepalen welke ingreep of reactie nodig is, hoe die passende bijdragen kan uitnodigen en hoe de groep zich bewust kan worden van haar eigen gedrag. De waarde van begeleiding is dat iemand oplet en handelt naar wat die opmerkt, terwijl anderen zich op de inhoud of hun eigen doelen richten.

Om goed te kunnen opmerken, heb je betrouwbare informatie nodig en de gevoeligheid en vaardigheid om die te duiden. Veel begeleiders spreken over het ‘lezen’ van een ruimte: emoties, spanningen en machtsverhoudingen. Daarvoor hebben ze goede signalen nodig.

Op Loomio

Veel bestaande functies helpen je om ontwikkelingen op te merken. Een belangrijk voorbeeld is het volgen van de verdeling van stemmen bij een voorstel.
De software houdt bepaalde zaken bij: wie al heeft deelgenomen en wie nog niet, welke onderwerpen ter sprake komen, wie een groepsuitnodiging heeft aanvaard en wie nog niet, enzovoort.
Op Loomio kan één begeleider tientallen discussies tegelijk volgen, duidelijk zien wat mensen delen en daarop reageren.
In een online gesprek worden zaken die anders impliciet blijven soms expliciet, waardoor je ze gemakkelijker opmerkt.
Schriftelijke communicatie helpt je te benoemen wat je opmerkt en waarom je daarop reageert. Je kunt bijvoorbeeld iemands exacte woorden citeren en teruggeven wat daaruit blijkt. Je kunt ook citaten uit een hele discussie verzamelen om thema’s of opkomende meningsverschillen zichtbaar te maken.
Opmerken gaat gemakkelijker als je het tempo verlaagt. Dat is een groot voordeel van Loomio: je kunt asynchrone communicatie in je eigen tempo lezen. Je kunt ook ontwikkelingen door de tijd heen opmerken door rechtstreeks naar eerdere discussies te verwijzen.
Omdat discussies tegelijk kunnen plaatsvinden, kun je naast de hoofddiscussies een gesprek over het gesprek voeren (ook wel een ‘blauwe hoed’ genoemd). Zo kan de groep samen oefenen met opmerken zonder het proces te vertragen.

Verschillende stemmen horen

In onze samenleving zorgen geschiedenis, machtsverhoudingen, cultuur en psychologie er samen voor dat sommige stemmen meer ruimte krijgen en andere minder. Dat speelt op elk niveau, van onze diepste onbewuste overtuigingen tot ons politieke stelsel en onze wetten.

De beste ideeën komen niet altijd van de mensen die het hardst spreken. Begeleiding kan helpen om deze vooroordelen tegen te gaan. Als we streven naar sociale rechtvaardigheid, effectieve groepen en goede beslissingen, moeten we ons bewust zijn van de patronen waarmee we samen te maken hebben.

Als je wilt vernieuwen, moet je ruimte maken voor verschillende perspectieven. Dat is ook nodig voor een team waarin iedereen kan bijdragen. Allerlei culturele en technische factoren geven sommige stemmen voorrang ten koste van andere. Er zijn veel werkwijzen waarmee je dat systematisch kunt tegengaan, maar je ervan bewust worden is al een goed begin. — Richard Bartlett

Ieder van ons ervaart de wereld vanuit een eigen bewustzijn. Daardoor vergeten mensen gemakkelijk dat anderen de wereld anders ervaren. Zelfs binnen een groep die op het eerste gezicht homogeen lijkt, bestaan grote verschillen in perspectief, tempo en voorkeuren. Echt beseffen dat anderen anders zijn dan jij, is een belangrijke stap in persoonlijke ontwikkeling.

Eén aanpak werkt niet voor iedereen. Elke manier van samenwerken geeft sommige stemmen meer ruimte en andere minder, of benadrukt bepaalde kanten van een persoon. Gebruik daarom verschillende werkwijzen om uiteenlopende mensen de kans te geven hun beste bijdrage te leveren.

Controleer of je rekening houdt met verschillende manieren van leren. Een eenvoudige manier is de metafoor van hoofd, hart en handen. Mensen die met hun hoofd leren, hebben feiten en gedetailleerde informatie nodig. Mensen die met hun hart leren, halen veel uit verhalen. Ze hebben een emotionele band met het werk nodig. Leren met de handen draait om doen en actief bezig zijn. — Silvia Zuur

Een goede manier om verschillende stemmen naar voren te brengen en samen te laten komen, is om meerdere vormen van interactie aan te bieden. Daarmee sluit je aan bij verschillende behoeften en voorkeuren en geef je mensen een gelijkwaardiger kans om zich uit te spreken.

Enkele bekende bouwstenen om ruimte te maken voor verschillende manieren van communiceren tijdens samenwerking:

Groepsgrootte — individuele reflectie, tweetallen, kleine groepen, grote groepen, één op één, één tegen velen, velen met velen.
Uitdrukkingsvorm — schrijven, tekenen, video, zingen, dansen, stroomdiagrammen, vergelijkingen, symbolen, verhalen, tranen, lachen, debat, enzovoort.
Gespreksafspraken — rondes (iedereen komt één keer aan het woord voordat je verdergaat), spreekbeurten beperken (je spreekt pas weer nadat twee anderen hebben gesproken), een spreekstok (alleen wie de stok heeft spreekt, zonder onderbrekingen), bijdragen met een tijdslimiet (je spreekt maximaal één minuut), bijdragen zonder tijdslimiet (je houdt het woord zolang je wilt en iedereen luistert aandachtig), bijdragen bijhouden (hoeveel hebben vrouwen gesproken in vergelijking met mannen, enzovoort), stiltes tussen sprekers laten vallen (om informatie te verwerken en na te denken).
Geef ruimte aan stilte Stilte is alleen ongemakkelijk als je haar ongemakkelijk laat zijn. Stilte geeft mensen de kans om na te denken. — Silvia Zuur

Op Loomio

Loomio is altijd ontworpen om ‘alle stemmen te horen’, ook die van mensen die niet persoonlijk aanwezig kunnen zijn, minder snel iets zeggen of het druk hebben.
In tekst heeft elke stem ongeveer hetzelfde ‘volume’ en dezelfde ‘snelheid’. Asynchrone schriftelijke communicatie maakt de verschillen daarin kleiner.
Een voorstel werkt in wezen als een ronde: het helpt groepen om ieder lid op gelijke voet aan het woord te laten, als die dat wil.
Loomio ondersteunt verschillende media (links, video’s, afbeeldingen, diagrammen en onderbouwing), passend bij uiteenlopende manieren van communiceren.
Loomio zelf biedt eenvoudige hulpmiddelen. Met actieve begeleiding en een groep die goed samenwerkt, kun je ook ‘handmatig’ gespreksafspraken gebruiken. Je kunt bijvoorbeeld afspreken dat iedereen pas een tweede bericht plaatst nadat alle anderen hebben deelgenomen.
Loomio biedt flexibele hulpmiddelen voor samenwerking in kleine en grote groepen, met hoofdgroepen en subgroepen. Bij sommige grote raadplegingen werken meerdere kleine groepen aan bijdragen die later in een gezamenlijke conclusie worden samengebracht.
Wie tijd nodig heeft om zelf na te denken, kan gedachten rustig verwerken en later terugkomen met een langere reactie of een link naar een document. Zo kan iemand zelf afwisselen tussen individuele reflectie en communicatie met de groep.
Dankzij toegankelijkheidsfuncties en vertalingen kunnen mensen met sterk uiteenlopende behoeften op gelijke voet aan één discussie deelnemen. Dit laat zien hoe technologie gelijkwaardige deelname mogelijk kan maken op een manier die bij een bijeenkomst lastig te bereiken is.
Als iemand veel meer bijdraagt dan anderen, kun je technisch gezien gewoon verder scrollen. Bij een bijeenkomst kan dat gedrag het gesprek volledig overheersen. Toch kunnen lange lappen tekst ook op Loomio een evenwichtige discussie verstoren.

Cognitieve vertekening tegengaan

Het menselijk brein heeft zich gedurende miljoenen jaren ontwikkeld om snel en efficiënt ‘goed genoeg’ te denken en, wanneer nodig, langzaam en grondig te analyseren. Daardoor kunnen we meestal vertrouwen op instincten, vuistregels en generalisaties als snelle oplossingen, en dieper nadenken wanneer dat nodig is.

Maar soms zitten we ernaast. Er zijn bekende ‘fouten’ in ons denken die ons ervan kunnen weerhouden de beste beslissingen te nemen. In groepen wordt dit nog ingewikkelder. We moeten ons bewust zijn van deze patronen.

Er bestaat een grote verscheidenheid aan cognitieve vertekeningen (deze lijst is de moeite van het lezen waard). Ze kunnen allemaal invloed hebben op beslissingen en samenwerking. Begeleiding kan mensen helpen ze te herkennen en er bewust mee om te gaan. Je kunt bijvoorbeeld samen bespreken wanneer snelheid belangrijker is en wanneer nauwkeurigheid voorrang heeft.

Een krachtig hulpmiddel tegen cognitieve vertekening is een gestructureerd proces met duidelijke communicatie. Een proces volgen in plaats van de weg van de minste weerstand kiezen, kan denkfouten en vooroordelen zichtbaar maken. Begeleiders vragen soms bewust om iets wat moeilijk voelt of weerstand oproept, juist omdat mensen daarmee vertrouwde denkpatronen verlaten. Die discipline kan groepen helpen hun bredere doelen te bereiken, ook als dat tijdelijk ongemakkelijk is.

Enkele voorbeelden van werkwijzen die cognitieve vertekening kunnen verminderen:

De hoeden van De Bono: verschillende gekleurde hoeden die deelnemers figuurlijk kunnen opzetten om afstand te nemen van hun eigen mening en op andere manieren te denken.
Checklists: vaste denkpatronen kunnen ervoor zorgen dat we zelfs voor de hand liggende zaken missen, vooral op vertrouwd terrein. Een checklist helpt zulke fouten te voorkomen.
De vijf waaromvragen: als je maar één of twee keer vraagt waarom iets gebeurt, kun je denken dat je de oorzaak hebt gevonden terwijl je nog niet bij de kern bent. Vijf keer doorvragen helpt om die te bereiken.
Denkmodellen: oefeningen zoals een SWOT-analyse, het businessmodelcanvas en andere gestructureerde manieren om informatie te verzamelen, helpen je helderder te analyseren en aannames zichtbaar te maken.

Op Loomio

Verschillende soorten informatie en bijdragen kunnen aannames en vooroordelen doorbreken. Dat zit in de basis van Loomio: als meer mensen op gelijkwaardige voet aan een discussie kunnen bijdragen, wordt groepsdenken minder waarschijnlijk.
Loomio geeft deelnemers de mogelijkheid om op een constructieve manier van mening te verschillen. Ruimte voor afwijkende meningen, zonder nadelige gevolgen voor wie ze uit, is nodig voor een cultuur van kritisch denken.
Asynchroon schrijven vertraagt het gesprek. Mensen kunnen hun bijdrage zorgvuldiger overwegen en denkfouten vermijden.
Loomio nodigt mensen uit tot een deels gestructureerd proces dat helpt om beslissingen zorgvuldiger te nemen. Je kunt Loomio voor veel verschillende processen gebruiken. Zelfs enige structuur in een discussie schept al nieuwe mogelijkheden.

Verkennen en samenbrengen in balans

De ‘diamant’ van verkennen en samenbrengen beschrijft het verloop van een gesprek. Eerst wordt het gesprek breder: er komt ruimte voor ideeën, informatie en verschillende perspectieven. Daarna werkt de groep toe naar een punt. Het juiste moment voor die omslag is belangrijk bij de begeleiding van productieve discussies die tot gezamenlijk handelen leiden.

Als de verkennende fase ontbreekt of te vroeg stopt, is er te weinig informatie om mee te werken. Mensen voelen zich mogelijk niet gehoord en goede ideeën blijven onuitgesproken. Als de fase van samenbrengen ontbreekt of te laat begint, kan een discussie eindeloos doorgaan zonder bruikbare conclusie. Dat kost deelnemers energie en levert geen resultaat op.

Ook binnen elke fase moet je het juiste moment kiezen om in te grijpen. Verkennen bestaat uit introduceren, verduidelijken en ideeën bedenken. Samenbrengen bestaat uit analyseren, concluderen en afspraken maken. Sommige discussies hebben aan een globale indeling genoeg. Andere hebben baat bij een nauwkeurige uitwerking van elke fase en tussenstap.

Binnen een groep hebben mensen meestal een voorkeur voor de ene of de andere manier van werken. Ook de groep als geheel ontwikkelt gewoonten. Een gebrek aan evenwicht zie je bijvoorbeeld wanneer de groep eindeloos ideeën blijft bedenken of juist meteen naar oplossingen springt. Begeleiding kan ieder lid en de groep helpen om aan beide manieren van werken voldoende aandacht te besteden.

Op Loomio

Het basisproces van Loomio helpt groepen alle fasen te doorlopen: een discussie biedt ruimte om te verkennen en voorstellen helpen om ideeën samen te brengen. De diamant was een belangrijke inspiratiebron voor het oorspronkelijke ontwerp van Loomio.
Loomio helpt groepen de diamant flexibel te gebruiken. Een poging om ideeën samen te brengen (een voorstel) kan bijvoorbeeld leiden tot nieuwe verschillen van mening. Daardoor komt informatie naar voren die een beter, aangepast voorstel mogelijk maakt.
Enkele basisfuncties van Loomio ondersteunen beide manieren van werken. Leden krijgen bijvoorbeeld een melding wanneer een nieuwe discussie begint, wat hen uitnodigt om ideeën aan te dragen. Deadlines voor voorstellen moedigen deelname aan de besluitvorming aan.
Met de bestaande functies van Loomio kunnen gebruikers ideeën samenbrengen door een voorstel te starten. Groepen die goed met Loomio werken, gebruiken voorstellen vaak effectief. Het advies om vaker een voorstel te starten, helpt veel groepen die zijn vastgelopen.

De omvang van het gesprek bepalen

Goede samenwerking hangt er vaak van af dat je onderwerpen in behapbare delen en in de juiste volgorde aanpakt.

Je kunt begeleiding benaderen als projectmanagement en daarbij vragen stellen zoals:

Welke stappen hangen van elkaar af (wat is de kritieke route en wat moet eerst gebeuren om andere stappen mogelijk te maken)?
Waarop moet de aandacht vooral gericht zijn? Wat kan achterwege blijven?
Wat kun je op dit moment bereiken met de beschikbare tijd, energie en informatie?

Probeer niet alles tegelijk aan te pakken, maar verdeel het werk in behapbare delen. Met een reeks kleine stappen kun je naar een grotere conclusie toewerken. Iets kleins maar bruikbaars bereiken is vaak beter dan helemaal geen conclusie trekken. Tegelijk kun je zo in details verzanden dat de grotere kwesties buiten beeld raken.

Bij samenwerking weet niemand precies wat eruit zal komen. Daarom moet de afbakening met de discussie mee veranderen. Of een zijspoor op een bepaald moment afleidt of juist helpt, vraagt om een afweging. Zowel te veel starheid als te veel flexibiliteit kan schadelijk zijn. Vaak gaat het niet om de vraag of iets relevant is, maar om de volgorde en het moment waarop je het bespreekt.

Als je een bijeenkomst plant met meerdere samenhangende onderdelen die op elkaar voortbouwen en naar een ingrijpende conclusie leiden, is het bijzonder als dat lukt. Maar een ingewikkelde bijeenkomst loopt vaker uit en sluit mogelijk niet aan bij wat deelnemers willen en nodig hebben. - Silvia Zuur

Een reeks kleine instemmingen

Te veel gesprekken samenvoegen zorgt voor verwarring. Het helpt groepen vaak om een kwestie op te delen. Als een kwestie uitzichtloos, ingewikkeld of omstreden lijkt, kun je afzonderlijke vragen bespreken en daarover overeenstemming bereiken. Begin met de punten waarover mensen het gemakkelijk eens worden. Daarna kun je de resterende meningsverschillen terugbrengen tot de kern en die gericht bespreken.

Op Loomio

Discussies over afzonderlijke onderwerpen helpen om de afbakening helder te houden. Meer nog dan in een gesprek op locatie kun je op Loomio de aandacht bij één vraag houden, terwijl andere aspecten tegelijk in andere discussies aan bod komen.
Gebruikers sturen een discussie soms bij met een opmerking als: “Dat valt buiten dit onderwerp. Kun je er een nieuwe discussie over beginnen?”
Door een Loomio-groep aan te maken, bepaal je wie erbij horen en wat de groep wil bespreken. Dat helpt deelnemers de afbakening te bewaken.
De opeenvolgende voorstellen in Loomio passen goed bij een reeks kleine instemmingen. Je kunt binnen één discussie stap voor stap overeenstemming bereiken en voortbouwen op eerdere voorstellen.
Bij asynchrone online communicatie kunnen mensen een onderwerp uitgebreid verkennen zonder anderen op te houden. Ze kunnen een nieuwe discussie of subgroep beginnen, terwijl de hoofdgroep bij haar onderwerp blijft.
In de discussiecontext en de groepsbeschrijving kun je vastleggen waarover respectievelijk de discussie en de groep gaan.

Tempo en timing

Een productief gesprek heeft een ritme. Het juiste tempo hangt af van veel factoren en voelt vaak intuïtief aan, zoals wanneer een muzikant improviseert. Wanneer ga je dieper op iets in en wanneer neem je afstand? Wanneer voeg je nieuwe informatie toe en wanneer onderzoek je wat al op tafel ligt? Dat is een kwestie van tempo.

Deelnemers hebben verschillende behoeften en voorkeuren. Sommigen moet je afremmen, anderen juist meenemen. Het juiste tempo ontstaat wanneer er ruimte is om dieper te graven én vooruit te komen. Als die balans ontbreekt, worden mensen ongeduldig of kunnen ze niet meer meekomen.

Op Loomio

Omdat Loomio asynchroon werkt, kunnen mensen in hun eigen tempo lezen en reageren. Zo kan een natuurlijk tempo ontstaan.
Je kunt verdergaan terwijl anderen meer tijd nodig hebben. Tegelijk kun je zelf rustig iets blijven onderzoeken terwijl de rest doorgaat. In een gesprek waarbij iedereen tegelijk aanwezig is, kan dat niet.
Deadlines voor voorstellen helpen het tempo bepalen. Voor onderwerpen die snel moeten worden afgehandeld, kun je een kortere termijn kiezen. Andere besluiten kunnen meer tijd krijgen.
Je kunt je eigen betrokkenheid gemakkelijk aanpassen. Gaat een gesprek voor jou te snel of te langzaam, dan kun je jouw bijdrage plaatsen, afstand nemen en terugkomen wanneer er een voorstel is.
Een “snel” besluit op Loomio duurt één of twee dagen. Bij een bijeenkomst op locatie is dat eerder vijf minuten. Toch voelt Loomio niet zo traag als een bijeenkomst die twee dagen duurt. Besluiten lopen naast het andere werk door. In twee dagen ieders inbreng verzamelen op Loomio is vaak efficiënter dan een bijeenkomst op locatie plannen.
Het begeleiden van een gesprek op Loomio lijkt op “bullet time”, waarin Neo in de film Matrix de tijd stilzet en om een kogel heen loopt. Je kunt een lopend gesprek stap voor stap bekijken.

Aandacht verdelen

Een gespreksbegeleider helpt bepalen waar de aandacht naartoe gaat. Er kan vrijwel onbeperkt informatie beschikbaar zijn. Die informatie filteren is nodig om het overzicht te bewaren. Aandacht verdelen betekent het belang van informatie afwegen tegen de beschikbare tijd en ruimte.

Gespreksbegeleiding kan een groep helpen overeenstemming te bereiken over het doel en de afbakening van een discussie of proces. Daarmee kan de groep bepalen wat aandacht verdient. Afleiding beperken en het gesprek terugbrengen naar het onderwerp zijn veelgebruikte ingrepen.

Een gespreksbegeleider helpt de groep ook om ergens lang genoeg aandacht aan te besteden. Als iets lastig, onduidelijk of ongemakkelijk wordt, willen mensen soms te vroeg stoppen of naar een ander onderwerp gaan. De gespreksbegeleider kan de groep helpen door te zetten om haar gezamenlijke doelen te bereiken.

Gestructureerde processen en oefeningen om informatie te ordenen zijn hierbij nuttig. Bijvoorbeeld:

Een tijdslimiet stellen — een vaste periode afspreken voor een brainstorm of een gesprek over een onderwerp.
De agenda prioriteren — eerst alle gewenste gespreksonderwerpen verzamelen en dan de belangrijkste kiezen.
Ideeën groeperen — ideeën of vragen verzamelen, op thema groeperen en terugbrengen tot enkele onderwerpen.
Een parkeerplaats voor ideeën — een plek voor ideeën of vragen die nu niet relevant zijn, maar later aandacht verdienen.
Wanneer is het gelukt? — criteria voor succes vastleggen en de aandacht daarop houden tot ze zijn bereikt.

Op Loomio

Een van de belangrijkste manieren waarop Loomio helpt de aandacht te verdelen, is het gebruik van afzonderlijke discussies per onderwerp. Deze indeling ontstond al vroeg in online communicatie en wordt nog steeds veel gebruikt omdat ze helpt om de aandacht te richten. Als het onderwerp bovenaan de pagina staat, weten de meeste Loomio-gebruikers vanzelf waar de discussie over gaat.
Activiteit vraagt aandacht. Elke melding doet een beroep op de aandacht van groepsleden. Op basis van feedback van gebruikers bepaalt Loomio welke activiteiten een melding verdienen. Reacties, stemmen en conclusies doen dat bijvoorbeeld wel; een vind-ik-leuk bij een reactie niet.
Gebruikers kunnen met meldingsinstellingen zelf bepalen hoeveel aandacht Loomio vraagt. Als je mensen helpt die voorkeuren in te stellen, kan de groep haar aandacht beter verdelen.
Subgroepen kunnen helpen om de aandacht te richten. Als slechts een deel van de groep bij een onderwerp betrokken hoeft te zijn, kun je het in een subgroep bespreken.
De bewuste, maar niet altijd populaire keuze om in Loomio geen gelijktijdige voorstellen toe te staan, helpt de aandacht bij één voorstel te houden totdat de groep het heeft behandeld.

Veel ontwerpers van informatiesystemen zagen ten onrechte een gebrek aan informatie als hun ontwerpprobleem, terwijl het om een gebrek aan aandacht ging. Daardoor bouwden ze systemen die mensen steeds meer informatie geven, terwijl er systemen nodig waren die onbelangrijke of irrelevante informatie goed wegfilteren. — Wikipedia

Ingrijpen als gespreksbegeleider

Er zijn net zoveel manieren om een gesprek te begeleiden als er gespreksbegeleiders zijn. Over dit onderwerp zijn bibliotheken volgeschreven. Een volledig overzicht van mogelijke ingrepen is niet te geven.

Het kan wel helpen om twee soorten ingrepen te onderscheiden:

Ondersteunende ingrepen: bijdragen uitnodigen, dieper ingaan op een onderwerp, mensen aan het woord helpen, aanmoedigen, ondersteunen, beschermen en ruimte maken.
Sturende ingrepen: afremmen, een gesprek stoppen, grenzen stellen, onderbreken, uitdagen, het gesprek bijsturen en ongewenst gedrag uitsluiten.

Bijna alle manieren om een gesprek op locatie te begeleiden, kun je ook online toepassen.

Als je iemand persoonlijk om een bijdrage vraagt, kan diegene zich voelen als een leerling die het antwoord niet weet. Nodig liever in het algemeen mensen uit die nog niets hebben gezegd. Zo geef je vaste bijdragers een reden om even stil te zijn en anderen de ruimte om iets te zeggen. — Silvia Zuur

Op Loomio

In Loomio kun je ingrijpen met reacties, @vermeldingen, het toevoegen of verwijderen van gebruikers en het starten of verwijderen van discussies. Je kunt die middelen gebruiken om te ondersteunen of bij te sturen.
De meestgebruikte ingreep is een reactie: je spreekt de groep aan en nodigt bepaald gedrag uit of probeert het te beperken.
Rechten voor deelname bieden eenvoudige maar doeltreffende mogelijkheden om bijdragen te beheren. Je kunt bijvoorbeeld bepalen of gebruikers discussies of voorstellen mogen plaatsen.
Loomio heeft functies die uitgaan van vertrouwen. Zo kunnen deelnemers standaard de context van een discussie bewerken, ook als iemand anders die heeft geschreven. Dit is geïnspireerd op onder meer Wikipedia en de ontwikkeling van opensourcesoftware.